انواع قفسه بندی انبار شامل هفت نوع اصلی پالت راک، درایو این، کانتی لور، مشبک، جریانی، متحرک و طبقاتی می شود. هر کدام از این سیستم ها برای شرایط و نوع خاصی از کالا طراحی شده اند. شاید تعجب کنید که چرا یک تغییر در نوع قفسه بندی می تواند تا چندین درصد ظرفیت ذخیره سازی یک انبار را افزایش دهد. علت این است که هر سیستم قفسه بندی، از فضا به شکل متفاوتی استفاده می کند.
برخی در ارتفاع رشد می کنند، برخی راهروها را حذف می کنند و برخی دیگر برای ویژگی های خاص کالا بهینه شده اند. انبارهایی که بدون مطالعه سیستم قفسه بندی احداث می شوند، در نیمه عمر خود ناچار به یک بازطراحی پرهزینه هستند. چون ابتدا فضا می سازند و بعد می فهمند که آن فضا اشتباه چیده شده است. پس حتی در صورت اجاره انبار، سعی کنید قفسه بندی را درست انتخاب کنید.
انواع قفسه بندی انبار کدام اند؟
در انبارها، نیازها با هم فرق دارند. ممکن است هر روز سفارش های مختلفی از یک انبار خارج شود. به صورت مقابل، امکان دارد انباری دیگر هزار پالت از یک محصول را برای فصل بعد نگه دارد. انسان در برابر این تفاوت ها نیاز به راه حل های متفاوت حس کرده است.
به همین دلیل تنوع زیادی از انواع قفسه بندی انبار طراحی شده اند. در انباری با تنوع کالایی بالا، سرعت دسترسی اولویت دارد. در انباری با گردش موجودی کند و حجم کالای زیاد نیز، تراکم ذخیره سازی مهم است. قفسه هایی که وزن سنگین می برند با قفسه هایی که کالاهای ظریف و کوچک را نگه می دارند، ساختار متفاوتی دارند.
حتی شکل فضای انبار هم روی انتخاب سیستم اثر می گذارد. سقف بلند قابلیت چیدمان عمودی دارد و راهروی کم عرض، انتخاب ها را محدود می کند. برای نگهداری موقت کالاهای حجیم یا مازاد نیز، اجاره کانتینر به عنوان راه حل مکمل در کنار سیستم قفسه بندی اصلی مطرح می شود.
قفسه بندی پالت راک
پالت راک، رایج ترین سیستم قفسه بندی در انبارهای صنعتی و توزیع به شمار می رود. در این سیستم پالت ها روی تیرهای افقی قرار می گیرند که بین دو ستون عمودی نصب شده اند. لیفتراک به هر پالت دسترسی دارد و برای برداشتن یک کالا نیازی به جابجایی بقیه نیست.
ارتفاع طبقات تنظیم پذیر است، یعنی می شود آن را با نوع و ابعاد کالا هماهنگ کرد. ظرفیت تحمل هر طبقه بین ۱ تا ۵ تن است. این سیستم با اصل FIFO کار می کند؛ یعنی کالایی که اول آمده، اول هم خارج می شود.
قفسه بندی خود راهرو یا درایوین
قفسه بندی خود راهرو یا درایوین، یکی از مدل های متراکم در انواع قفسه انبار است که برای ذخیره سازی پالت های همگن استفاده می شود. در این سیستم، لیفتراک مستقیم وارد کانال های داخل قفسه می شود. پالت ها به جای ردیف بندی عرضی، به صورت عمقی روی هم ذخیره می شوند. این ساختار راهروهای بین قفسه ها را حذف می کند و تراکم ذخیره سازی را نسبت به پالت راک معمولی بالا می برد.
سیستم بر اساس اصل LIFO کار می کند؛ یعنی آخرین پالتی که وارد کانال شده، اولین کالایی است که خارج می شود. از این رو برای کالاهایی مثل فولاد یا مصالح ساختمانی که تاریخ انقضا یا اولویت زمانی ندارند، از این مدل قفسه بندی استفاده می کنند.
قفسه بندی کانتی لور یا بازویی
قفسه بندی کانتی لور برای کالاهایی طراحی شده که در قفسه های معمولی جا نمی شوند. این سیستم به جای طبقه های افقی بسته، از بازوهایی استفاده می کند که از یک ستون مرکزی بیرون می زنند. لوله، پروفیل فلزی، تیرآهن، چوب و فرش در این قفسه ها نگهداری می شوند و از هر طرف می توان به کالا دسترسی داشت. برای بارگذاری و تخلیه این سیستم از لیفتراک یا جرثقیل سقفی استفاده می شود.
قفسه بندی مشبک
قفسه بندی مشبک، یک سطح نشیمن فولادی سوراخ دار است که روی تیرهای پالت راک نصب می شود. ظرفیت هر طبقه بین ۱۰۰ تا ۵۰۰ کیلوگرم است. این سیستم در انبارهای خرده فروشی، فروشگاه های زنجیره ای و انبار قطعات الکترونیک زیاد دیده می شود. چون تمام طبقات با دست قابل دسترسی هستند، نیازی به لیفتراک برای برداشتن کالا وجود ندارد. نصب و جابجایی آن هم نسبت به سیستم های سنگین، ساده تر است.
قفسه بندی جریانی یا رول دار
قفسه بندی جریانی از رول های غلتکی با شیب کم استفاده می کند. کالا از یک طرف بارگذاری می شود و با نیروی جاذبه به سمت انتهای دیگر می رود. این سیستم اصل FIFO را به شکل مکانیکی اجرا می کند، بدون اینکه کسی مداخله کند. صنایع غذایی، دارویی و توزیع بیشترین استفاده را از این سیستم دارند. سرعت حرکت کالا با تغییر زاویه شیب تنظیم می شود و هزینه نگهداری آن پایین است.
قفسه بندی متحرک
قفسه بندی متحرک روی ریل هایی نصب می شود که در کف انبار کار گذاشته شده اند. قفسه ها می توانند به هم نزدیک یا از هم دور شوند. در هر لحظه فقط یک راهرو، بین دو بلوک از قفسه ها باز است. این روش فضای راهرو را به حداقل می رساند و تراکم ذخیره سازی را تا ۵۰ درصد نسبت به پالت راک ثابت بالا می برد. حرکت قفسه ها با سیستم دستی یا الکتریکی انجام می شود. کاربرد این سیستم در سردخانه ها، آرشیوها و انبارهای دارویی است.
قفسه بندی طبقاتی یا مزنین
قفسه بندی مزنین (Mezzanine) با ساخت یک یا چند طبقه واقعی درون انبار، فضای عمودی بلااستفاده را وارد چرخه می کند. برخلاف بقیه سیستم ها، مزنین یک سازه مستقل است که روی آن می توان راه رفت، کار کرد یا حتی دفتر اداری ساخت. ظرفیت طبقات بین ۳۰۰ تا ۱۰۰۰ کیلوگرم بر مترمربع است. این سیستم برای انبارهایی با سقف بالای ۶ متر که می خواهند فضا را دو یا سه برابر کنند، مناسب است.
مزایا و معایب قفسه بندی پالت راک چیست؟
مهم ترین مزیت پالت راک در انواع قفسه بندی انبار، دسترسی مستقیم و مستقل به هر پالت است. اپراتور می تواند بدون جابجایی بقیه کالاها هر پالت را بردارد و تاریخ انقضای محصولات را مدیریت کند. انعطاف پذیری در تنظیم ارتفاع طبقات هم یکی دیگر از نقاط قوت آن است.
در مقابل، پالت راک برای راهروهای خود به عرض ۳ تا ۳.۵ متر نیاز دارد که بخشی از فضای قابل استفاده انبار را می گیرد. تراکم ذخیره سازی آن نسبت به سیستم هایی مثل درایو این پایین تر است. این محدودیت برای انبارهایی که فضا در آن ها محدود است، ممکن است مشکل ساز شود.
مزایا و معایب قفسه بندی خود راهرو چیست؟
وقتی حجم کالا زیاد و تنوع SKU کم است، درایوین از نظر اقتصادی معقول ترین گزینه محسوب می شود. تراکم ذخیره سازی تا ۸۵ درصد فضای کف انبار را پوشش می دهد. در قفسه بندی خود راهرو برای محصولاتی مثل نوشیدنی یا مواد غذایی منجمد که به صورت فصلی یا انبوه ذخیره می شوند، هزینه متر مکعب ذخیره سازی پایین می آید.
اما دسترسی به پالت های عمقی در این سیستم، دشوار است. اگر بخواهید به یک پالت خاص در میانه کانال دسترسی داشته باشید، باید بارهای جلویی را جابجا کنید. مدل Drive-In به صورت LIFO کار می کند و این یعنی برای کالاهایی با تاریخ انقضا باید از Drive-Through استفاده کرد. ریسک آسیب به سازه در اثر مانور لیفتراک داخل کانال هم بیشتر از پالت راک است و راننده باید تجربه کافی داشته باشد.
مزایا و معایب قفسه بندی کانتی لور چیست؟
در میان انواع قفسه بندی انبار، کانتی لور تنها سیستمی است که برای کالاهای بلند و نامنظم طراحی می شود. دسترسی از هر طرف بدون مانع، یکی از ویژگی هایی است که سیستم های دیگر ندارند. تنظیم بازوها در ارتفاع های مختلف هم انعطاف خوبی به این سیستم می دهد.
در عوض، این سیستم فضای زیادی در طول راهرو اشغال می کند و برای کالاهای کوچک و بسته بندی شده اصلا مناسب نیست. هزینه نصب و طراحی آن نیز نسبت به پالت راک ساده بالاتر است.
مزایا و معایب قفسه بندی مشبک چیست؟
سطح توری شکل این قفسه ها هوا را آزادانه عبور می دهد. برای کالاهایی که به رطوبت حساسند یا محصولات الکترونیکی بدون جعبه، این ویژگی از نوع قفسه مهم تر است. یک مزیت دیگر هم این است که کالا از همه طبقات دیده می شود، بدون اینکه لازم باشد کسی داخل راهرو برود.
اما این قفسه ها برای بار سنگین ساخته نشده اند و قرار دادن بار بیشتر از ۵۰۰ کیلوگرم در هر طبقه توصیه نمی شود. همچنین این سیستم ها در مقایسه با سازه های فلزی سنگین، استحکام کمتری دارند.
مزایا و معایب قفسه بندی جریانی چیست؟
FIFO خودکار مکانیکی، مهم ترین چیزی است که این سیستم ارائه می کند و هیچ سیستم دیگری این کار را بدون نیاز به مدیریت دستی انجام نمی دهد. سرعت پیک کردن سفارش ها در این سیستم بالاتر است. چون نیازی به رفتن به عمق انبار نبوده و تراکم ذخیره سازی هم بهتر از پالت راک معمولی است.
هزینه اولیه نصب این سیستم، به مراتب بیشتر از پالت راک است. همچنین غلتک ها و مکانیزم های ترمز نیاز به نگهداری منظم دارند. وزن و ابعاد کالا هم باید با ظرفیت غلتک ها سازگار باشد. کالاهای سبک یا نامتقارن ممکن است داخل کانال درست حرکت نکنند.
مزایا و معایب قفسه بندی متحرک چیست؟
قفسه بندی متحرک با حذف راهروهای ثابت، فضای ذخیره سازی را تا دو برابر بیشتر از قفسه های معمولی می کند. مدل های الکتریکی با یک دکمه باز و بسته می شوند و نسخه های پیشرفته تر سنسور دارند. اگر کسی داخل راهرو باشد، قفسه بسته نمی شود.
در کنار این مزایا، چند نکته را هم باید در نظر گرفت. هزینه خرید و نصب این سیستم از بقیه گزینه ها بیشتر است. نصب ریل روی کف انبار هم به تخریب جزئی نیاز دارد. یک محدودیت عملیاتی هم وجود دارد: هر بار که می خواهید به کالایی دسترسی داشته باشید، باید صبر کنید راهرو باز شود.
مزایا و معایب قفسه بندی طبقاتی چیست؟
مزنین، ظرفیت ذخیره سازی را بدون افزایش متراژ کف انبار چند برابر می کند. این سازه کاملا مستقل است و به دیوار یا سقف انبار آسیب نمی زند. در بسیاری از پروژه ها، هزینه احداث مزنین کمتر از اجاره یا ساخت فضای جدید می شود.
در مقابل، طراحی این سیستم به محاسبات سازه ای دقیق و تایید مهندس نیاز دارد. انتقال کالا بین طبقات بدون آسانسور باری یا رمپ ممکن نیست و این مسئله، هزینه را بالا می برد. ارتفاع آزاد هر طبقه هم باید حداقل ۲.۲ تا ۲.۵ متر باشد تا کار در آن با موفقیت پیش برود.
چگونه بهترین نوع قفسه بندی انبار را انتخاب کنیم؟
اگر سردرگم مانده اید که که کدام قفسه بندی برای شما مناسب تر است، قبل از مشاهده قیمت ها یا کاتالوگ، از خودتان بپرسید که چه مشکلی دارید. بیشتر کسانی که در انتخاب انواع قفسه بندی انبار دچار سردرگمی می شوند، یک علت مشترک دارند: نمی دانند اولویتشان چیست.
آیا مشکل اصلی کمبود فضا است؟ کندی در پیدا کردن کالا؟ یا آسیب دیدگی اجناس حین جابجایی؟ هر کدام از این سوالات جواب متفاوتی دارد. سه پارامتر را روی کاغذ بنویسید: چه چیزی نگه می دارید، چند بار در هفته نیاز به دسترسی کالاها دارید و چقدر فضا برایتان لازم است.
انبارهایی که گردش کالای بالا دارند، دسترسی سریع می خواهند. انبارهایی که کالا ماه ها دست نخورده می ماند، تراکم بیشتری می خواهند. اگر هر دو نیاز را با هم دارید، ترکیب دو سیستم بهتر از یک راه حل جواب می دهد. وقتی این ذهنیت را مشخص کردید، انتخاب از بین قفسه بندی های مختلف دیگر پیچیده نیست.
انتخاب قفسه بر اساس نوع و وزن کالا
وزن و شکل کالا اولین چیزی است که گزینه های شما را محدود می کند. پالت های سنگین بالای ۵۰۰ کیلوگرم به پالت راک یا درایو این نیاز دارند. کالاهای بلند و نامنظم مثل لوله و پروفیل فقط در کانتی لور جا می شوند. محصولات سبک و بسته بندی شده زیر ۱۰۰ کیلوگرم در قفسه مشبک مدیریت می شوند.
وقتی کالا تاریخ انقضا دارد یا باید به ترتیب ورود خارج شود، سیستم جریانی این کار را به شکل مکانیکی انجام می دهد. برای کالاهای همگن و انبوه که اولویت زمانی ندارند، درایو این با تراکم بیشتر گزینه بهتری است.
انتخاب قفسه بر اساس فضای انبار
ارتفاع سقف، اولین متغیر فضایی است که باید بررسی شود. انبارهایی با سقف زیر ۴.۵ متر به سیستم های کم ارتفاع مثل مشبک محدود می شوند. سقف های ۶ تا ۱۲ متر بازدهی خوبی از پالت راک، درایو این و جریانی می گیرند. اگر ارتفاع بالای ۱۲ متر باشد، مزنین یا پالت راک های چندطبقه گزینه های جدی تری می شوند.
ابعاد پلان انبار هم مهم است. پالت راک به راهرو ۳ تا ۳.۵ متری نیاز دارد. اگر انبار باریک است یا ستون های زیادی دارد، باید چیدمان را روی نقشه با مقیاس واقعی بررسی کنید. قفسه متحرک و مزنین وقتی فضا محدود است و امکان توسعه افقی وجود ندارد، بیشترین بهره وری را از همان متراژ می دهند.
انتخاب قفسه بر اساس میزان دسترسی به کالا
اگر قرار است هر SKU (شناسه کالا) به صورت مستقل و مکرر برداشته شود، مدل پالت راک را از بین انواع قفسه انبار انتخاب کنید. اگر کالاها به صورت دسته ای و یکجا خارج می شوند، درایو این صرفه جویی بیشتری دارد. در سردخانه ها که دسترسی به کالا برنامه ریزی شده است، سیستم متحرک فضا را درست مدیریت می کند. هرچه تنوع SKU بیشتر باشد، سیستم به دسترسی مستقل تری نیاز دارد.
انتخاب قفسه بر اساس حجم گردش کالا
انبارهایی که روزانه صدها پالت ورود و خروج دارند، به سیستمی نیاز دارند که عملیات لیفتراک را کوتاه کند. سیستم جریانی برای کالاهای کوچک و پالت راک برای کالاهای پالتی در این شرایط مناسب اند. انبارهایی با گردش پایین و ذخیره سازی بلندمدت از درایو این یا سیستم متحرک بیشترین بهره را می برند. گردش کالا تعیین می کند که آیا ارزش دارد برای سرعت دسترسی هزینه بیشتری پرداخت شود یا تراکم ذخیره سازی اولویت دارد.